Waarom hoogbegaafden zich altijd aanpassen

Voel jij je begrepen in het leven? Heb je het idee dat anderen jouw waarden, visie en emoties snappen? Lukt het jou om innige banden op te bouwen met anderen, terwijl je daarbij volledig jezelf kunt blijven? Met andere woorden: zijn er mensen op deze wereld die jou écht, volledig en tot in de diepte, kénnen? Ja? Mooi! Helaas geldt dit vaak niet voor hoogbegaafden. In tegenstelling tot een groot deel van de bevolking voelen zij zich juist vaak onbegrepen en hebben zij soms het gevoel met niemand te kunnen binden. 

Zelfbeeld

Dit jaar promoveerde Winter (2017) met de dissertatie ‘Being Seen: Self-Concept Development in Highly Gifted Adults’. Hierin wordt duidelijk dat hoogbegaafden afwijken van de norm als het gaat om ‘zich begrepen voelen’ en het hebben van een (juist) zelfbeeld. Juist omdat er relatief weinig hoogbegaafden zijn, of mensen die de sociaal-emotionele aspecten van hoogbegaafdheid begrijpen, hebben hoogbegaafden het lastiger met het vinden van gelijkgestemden en mensen die hen volledig zullen begrijpen. Zij kunnen daarom, voor hun gevoel, nooit compleet zichzelf zijn en weten daardoor steeds minder goed hoe die ‘echte’ zelf er dan uitziet.

Goed aanpassingsvermogen

In het uitgevoerde onderzoek is ‘gezien worden’ dus een positieve maar unieke ervaring voor de hoogbegaafde deelnemers. Het tegenovergestelde gebeurt echter wel heel vaak: dat hoogbegaafden negatieve of afkeurende reacties krijgen op gedrag dat juist zo typisch en eigen is (en gedrag dat dus mega-herkenbaar zal zijn voor andere hoogbegaafden). Ook omschreven de hoogbegaafde deelnemers situaties waar hun gedrag noch gezien noch ‘afgekeurd’ werd, en waarin zij dus eigenlijk helemaal niet gezien werden.

Om het risico op afkeurende/negatieve reacties op het eigen gedrag te voorkomen, of te voorkomen dat ze helemaal niet gezien werden,  hebben de hoogbegaafde deelnemers zichzelf aangeleerd om hun echte ik te verstoppen. In plaats van hun ‘echte’ of ‘authentieke’ zelf te zijn, beperkten de deelnemers hun eigen gedrag en probeerden in plaats daarvan te voldoen aan de verwachtingen van anderen. Dat continue aanpassen kost echter veel energie en vraagt continu denkwerk, wat zwaar vermoeiend is en… ook niet altijd even succesvol.

Negatieve gevolgen

Niet veel respondenten gaven aan echt last te hebben van het niet/anders gezien worden, maar onder de gehele onderzochte groep was wel een algeheel gevoel van ontevredenheid meet- en merkbaar. Dit komt overeen met eerdere onderzoeken en literatuur naar zelfbeeld. Meer onderzoek is nodig om te bepalen hoe ver deze ontevredenheid doorwerkt in het dagelijkse (werk)leven. Maar de conclusie is duidelijk: doordat hoogbegaafden zich vaak niet begrepen voelen door anderen en vrijwel nooit volledig zichzelf kunnen zijn, zijn zij zich continu aan het aanpassen naar hun gesprekspartner(s) en wat die redelijkerwijs zouden verwachten. Dit is één van de factoren die uiteindelijk kan leiden tot extreme uitputting en, helaas, een langdurig ziektetraject (denk aan burn- en/of bore-out).

Wat kun je doen?

Als hoogbegaafde zelf kun je daarom naar anderen uitspreken dat je hoogbegaafd bent. Jouw gesprekspartner kan dan meer begrip hebben voor afwijkend gedrag en dat minder snel als negatief bestempelen. Soms makkelijker gezegd dan gedaan, maar het niet meer continu hoeven aan te passen zal uiteindelijk écht voordeliger zijn ten opzichte van de eventuele gevolgen van het uitspreken van de hoogbegaafdheid.

Als werkgever kun je hoogbegaafden proberen meer zichzelf te laten zijn door juist hoogbegaafde werknemers met elkaar te verbinden (nadat je ze gevonden hebt, natuurlijk) en begrip te tonen voor (tolereerbaar) afwijkend gedrag. Probeer het gedrag en de drijfveren ook te begrijpen; dat biedt meer inlevingsvermogen en iets wat dan in eerste instantie negatief leek kan juist heel positief blijken.

Vragen? Mail ze! info@uitzonderlijkgewoon.nl.

Winter, T. C. (2017). Being Seen: Self-Concept Development in Highly Gifted Adults (Doctoral dissertation, Fielding Graduate University).

Posted on